Na sygnale 
1°C 
Nietypowe atrakcje w Gliwicach: miejsca, których nie ma w typowych przewodnikach
Krótko
Najciekawsze mniej znane miejsca Gliwic to ruiny Teatru Victoria, w których gra dziś Teatr Miejski, ormiański chaczkar odsłonięty w 2011 r. i Cmentarz Centralny zaprojektowany jako park. Do tego dochodzą most dawnej wąskotorówki nad Kłodnicą i kościół metodystów w kamienicy z 1899 r. Większość z nich zobaczysz z zewnątrz i za darmo. Biletu albo sprawdzenia godzin wymagają tylko teatr, kino i muzea.
Które nietypowe miejsca w Gliwicach warto zobaczyć?
Osiem miejsc, z których większość leży przy ulicy i nie ma kasy biletowej.
| Miejsce | Co w nim nietypowego | Gdzie | Wstęp |
|---|---|---|---|
| Ruiny Teatru Victoria | scena plenerowa w ruinach | al. Przyjaźni | z zewnątrz; bilet na wydarzenie |
| Chaczkar | ormiańska stela z tufu | ul. Mikołowska | z zewnątrz |
| Cmentarz Centralny | cmentarz-park | ul. Kozielska | bez biletu |
| Most kolei wąskotorowej | kratownica z 1907 r. | między ul. Robotniczą a Akademicką | z zewnątrz |
| Kościół metodystów | kościół w domu z 1899 r. | ul. Kłodnicka 3 | z ulicy |
| Kino Amok | budynek z 1928 r. | ul. Dolnych Wałów 3 | bilet na seans |
| Muzeum Geologii Złóż | meteoryty i skamieniałości | ul. Akademicka 2 | sprawdź godziny |
| Ślady portu Kanału Kłodnickiego | dawny port pod trasą DTŚ | okolice DTŚ | trasa po ul. Zwycięstwa |
Ślady dawnego miasta: ruiny teatru i port Kanału Kłodnickiego
Co dzieje się w ruinach Teatru Victoria?
Teatr spaliła w 1945 r. Armia Czerwona i nikt go już nie odbudował. Mury zostały, a dziś służą jako scena plenerowa: odbywają się w nich koncerty, spektakle i wydarzenia plenerowe.
Od 2005 r. opiekuje się nimi Teatr Miejski w Gliwicach, dawniej Gliwicki Teatr Muzyczny. Gra tu na Scenie przy alei Przyjaźni, a drugą scenę, Bajkę, ma w kinie Amok. Ruiny dobrze sprawdzają się wieczorem, o czym piszemy w tekście o wieczornych wyjściach dla dorosłych. Do środka wchodzi się na wydarzenia, ale bryłę ruin widać z ulicy.
Gdzie był port Kanału Kłodnickiego?
Port Kanału Kłodnickiego istniał ponad sto lat temu tam, gdzie dziś biegnie DTŚ, czyli Drogowa Trasa Średnicowa. Na mapie nie ma po nim śladu, ale warstwę dawnego miasta pokazał spacer „Sekrety Ulicy Z”, który według programu CK Victoria prowadził wzdłuż ulicy Zwycięstwa.
Trasa spaceru wiodła od Rynku przez pięć punktów:
- Fontanna Trzech Faunów i dawny dom handlowy Ikar
- most nad Kłodnicą i Hotel Diament, dawniej Schlesischer Hof
- budynek dawnego kina przy Zwycięstwa 32
- Dom Tekstylny Weichmanna
- ruiny Teatru Victoria, a potem dworzec PKP
Tło przedwojennego miasta, do którego należały kanał i port, opisuje tekst o Gliwicach sprzed 1945 roku.
Zabytki, które łatwo minąć
Chaczkar przy ul. Mikołowskiej
To ormiańska stela z czerwonego tufu wulkanicznego, odsłonięta w połowie lipca 2011 r. Upamiętnia ludobójstwo Ormian, a jej centralnym motywem jest krzyż ormiański. Wykonano ją w Armenii, a przywiezienie umożliwiła fundacja „Sztuka bez granic”. Według Wikipedii był to piąty chaczkar w Polsce.
Stoi przed kościołem Świętej Trójcy, który od 2009 r. należy do ormiańskokatolickiej parafii południowej pw. św. Grzegorza Oświeciciela. Pomnik ogląda się z zewnątrz. Traktuję go jak pomnik pamięci, a nie tło do zdjęć. Pełną historię opisuje wpis o ormiańskim chaczkarze w Gliwicach.
Kościół metodystów w kamienicy z 1899 roku
Kościół Ewangelicko-Metodystyczny zajmuje narożny dom mieszkalny z 1899 r. przy ul. Kłodnickiej 3. Najciekawsze są wieżyczka z baniastym hełmem i konstrukcja naśladująca mur pruski na drugiej kondygnacji.
W budynku działa szkoła językowa prowadzona przez kościół, więc bryłę ogląda się z ulicy. Najlepiej stanąć naprzeciwko i spojrzeć na drugą kondygnację, bo stamtąd widać oba elementy. Architekturę omawia osobny wpis o kościele ewangelicko-metodystycznym przy Kłodnickiej.
Most wąskotorówki nad Kłodnicą
Most to żelbetowa kratownica z jazdą dołem z 1907 r. Biegła przez niego linia Górnośląskich Kolei Wąskotorowych od stacji Gliwice Wąskotorowe do stacji Gliwice Trynek. Szyny miały rozstaw 785 mm. Konstrukcja ma 20,3 m długości, w czasie II wojny światowej została zniszczona, a w 1947 r. odbudowana.
Ruch pasażerski zakończono w 1991 r., towarowy w latach 1992–1993. Torowisko się nie zachowało, został sam most. Leży między ulicami Robotniczą i Akademicką, w pobliżu Areny Gliwice. Wymiary i historię linii zebrano we wpisie o moście kolei wąskotorowej na Kłodnicy.
Czy cmentarz może być celem spaceru?
Tak, bo Cmentarz Centralny od początku projektowano jako cmentarz i park jednocześnie, z alejami, rzeźbami i fontannami. Zajmuje 22 ha przy ul. Kozielskiej, na granicy Starych Gliwic i Wojska Polskiego, a powstawał w latach 1920–1927. Układ i architekturę zaprojektował Karl Schabik, zieleń Richard Riedl.
Plan tworzy krzyż łaciński wpisany w romb. Od dwóch bram prowadzą aleje po 108 m. Podczas spaceru zwróć uwagę na:
- dom przedpogrzebowy Schabika, do którego zbiegają się aleje
- grupę Ukrzyżowania Paula Ondruscha
- rzeźby plenerowe
Na cmentarz przeniesiono w 1925 r. drewniany kościół z Zębowic koło Olesna. Rozebrano go w 1992 r., a potem odtworzono na terenie dawnego Cmentarza Starokozielskiego. Spacerować tu najlepiej w ciszy, poza porą pogrzebów, i nie fotografować żałobników. Rzeźby i zaginione obiekty opisuje wpis o Cmentarzu Centralnym przy Kozielskiej.
Niszowe muzea i kino studyjne
Uczelniane muzeum z meteorytami, kino w budynku z 1928 r. i kilka kameralnych kolekcji to obiekty, których nie ma w większości zestawień. Muzeum Geologii Złóż należy do Politechniki Śląskiej i mieści się przy ul. Akademickiej 2. Według fajnepodroze.pl na dwóch piętrach pokazuje złoża, minerały, skamieniałości, rośliny karbońskie, skały i meteoryty. Muzeum działa w rytmie uczelni, więc godziny sprawdź przed wyjściem.
Kino Amok działa przy ul. Dolnych Wałów 3 w budynku, w którym w 1928 r. otwarto Union Palast Lichtspiele. Przez większość powojennych lat mieściło się tu kino Bajka. Dziś Amok należy do Sieci Kin Studyjnych. Sale, historię budynku i repertuar opisuje strona o kinie studyjnym Amok.
Gliwice mają też kilka mniejszych placówek:
- Muzeum Techniki Sanitarnej
- Muzeum Tatuażu
- Dom Pamięci Żydów Górnośląskich
- Czytelnia Sztuki
Godziny i zasady wejścia podaje placówka.
Jak połączyć te miejsca w jeden spacer?
Miejsca układają się w trzy grupy według odległości: centrum pieszo, okolice Politechniki i Areny oraz dwa cele wymagające dojazdu.
- Centrum pieszo: ulica Zwycięstwa i ruiny Victorii, ulica Dolnych Wałów (Amok i zabytkowa Poczta Główna z 1905 r., jak podaje polskieszlaki.pl), ulica Kłodnicka 3.
- Okolice Politechniki i Areny: Muzeum Geologii Złóż (Akademicka 2) i most wąskotorówki (Robotnicza/Akademicka), blisko siebie.
- Dojazd: Cmentarz Centralny (Kozielska) i chaczkar (Mikołowska) jako osobne cele.
Druga grupa to jeden spacer zamiast dwóch osobnych dojazdów. Sprawdzi się też z dzieckiem w wieku szkolnym: muzeum z meteorytami i stary most są blisko siebie. Więcej pomysłów zebraliśmy w tekście o atrakcjach dla dzieci w Gliwicach. Rozmieszczenie dzielnic sprawdzisz na mapie Gliwic z dzielnicami.
Co zrobić w Gliwicach zamiast zwiedzania?
Skok ze spadochronem w Strefie Silesia kosztuje od 700 zł (gliwice.atrakcje.pl, październik 2026). Escape roomy, VR i wakeboard opisuje przewodnik po atrakcjach dla młodzieży w Gliwicach.
Bojków, dawna wieś osadników
Bojków to dawna wieś osadników z Frankonii (niem. Schönwald, gwarowo Szywałd), od 1975 r. w granicach Gliwic. Potomkowie osadników przez blisko 700 lat zachowali własną gwarę, budownictwo i obrzędy weselne. Historię osadników i nazwy opisuje wpis o dzielnicy Bojków.
Czy znane atrakcje Gliwic mają mniej oczywistą stronę?
Radiostacja to wieża o wysokości ok. 111 m zbudowana z modrzewia, a polskieszlaki.pl nazywa ją „gliwicką Wieżą Eiffla”. Pełną listę klasyki, od Radiostacji po Palmiarnię, zawiera przewodnik po atrakcjach w Gliwicach.
