Centralny Cmentarz Komunalny w Gliwicach

Historia nekropolii

Cmentarz powstawał w latach 1920–1927, a pierwsze pochówki odbyły się w 1924 roku (tak podaje Wikipedia). Wikidata wskazuje jako datę powstania rok 1927.

Projekt z 1920 roku przygotowało dwóch gliwickich urzędników miejskich. Plan i architekturę opracował Karl Schabik, inspektor budowlany, a zieleń zaprojektował Richard Riedl, inspektor ogrodniczy. Cmentarz wytyczono na południe od Parku Szwajcaria, który powstawał w tym samym czasie.

Z cmentarza zniknęły dwa obiekty:

• drewniany kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z Zębowic koło Olesna, przeniesiony tu w 1925 roku i oddany do użytku w 1926. Rozebrano go w 1992, a później odtworzono na terenie dawnego Cmentarza Starokozielskiego,
• krematorium z lat 1937–1938, projektu Hansa Sattlera, z niszą ołtarzową Hannsa Breitenbacha. Zburzono je w 1945 roku, a ruiny rozebrano w 2007.

Układ i rzeźby

Cmentarz zajmuje 22 hektary (około 85 morgów). Jego plan tworzy krzyż łaciński w rombie bliskim prostokątowi. Od początku był to jednocześnie cmentarz i park.

Każda z dwóch monumentalnych bram głównych otwiera szeroką aleję o długości 108 metrów. Aleje spotykają się przy domu przedpogrzebowym, który zaprojektował Schabik. Wnętrza opracował gliwicki artysta Erich Johannes Gottschlich, ale jego dziesięć alegorycznych obrazów później zamalowano. Obok domu stoi grupa Ukrzyżowania dłuta Paula Ondruscha.

Z dawnych rzeźb plenerowych przetrwała między innymi praca Hannsa Breitenbacha: mnich z psałterzem, kojarzony ze świętym Franciszkiem. Przy alejach stoją też małe formy architektoniczne, wśród nich fontanny z rzeźbami na szczycie.

Zieleń miała podkreślać artystyczny zamysł. Każdą część obsadzano innym gatunkiem roślin, a w pierwszych latach nie wolno było sadzić kwiatów dowolnie. Najwięcej jest tu brzóz, sosen wejmutek, świerków pospolitych i lip drobnolistnych.

Kto tu spoczywa

Na cmentarzu są mogiły zbiorowe dwóch grup. Po II wojnie światowej urządzono 14 mogił z prochami żołnierzy Wojska Polskiego, którzy zmarli w niewoli od ran. W 1948 roku powstało 8 kolejnych mogił, w których pochowano ofiary marszu śmierci z Auschwitz-Birkenau. Do tego czasu ofiary spoczywały w mogiłach rozproszonych wzdłuż trasy marszu.

Odwiedziny: adres i zasady wstępu

Godziny otwarcia bram, zasady wstępu i opłaty sprawdzisz u zarządcy cmentarzy komunalnych w Gliwicach albo w Urzędzie Miejskim. Tam załatwisz też formalności pogrzebowe.

Radzę zacząć spacer od domu przedpogrzebowego: obok stoi grupa Ukrzyżowania, a dalej aleje prowadzą wzdłuż fontann i rzeźb. Zachowaj ciszę i omijaj miejsca, w których trwają ceremonie.

Fot. PetrusSilesius, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons